«Πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται, ὁ δὲ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται» Λουκ. 18,14
«Καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει» Ψαλμ. 50,19
Η ευαγγελική παραβολή του Τελώνου και του Φαρισαίου αποτελεί αφετηρία πνευματικής αφυπνίσεως, διότι αποκαλύπτει την διαφορά μεταξύ εξωτερικής ευσεβείας και εσωτερικής αληθείας. Δύο άνθρωποι ανέρχονται στον ναό για να προσευχηθούν, όμως η προσευχή τους δεν έχει το ίδιο πνευματικό βάθος. Ο Φαρισαίος απαριθμεί τα έργα του, θεωρώντας ότι η δικαίωση αποτελεί αποτέλεσμα προσωπικής επιτυχίας. Ο Τελώνης, συντετριμμένος από την επίγνωση της πτώσεώς του, δεν παρουσιάζει έργα ούτε επιχειρήματα, αλλά μόνο κραυγή μετανοίας. Η στάση του σώματος του αποκαλύπτει την κίνηση της ψυχής. Δεν τολμά να υψώσει το βλέμμα, διότι η καρδιά του στέκεται ενώπιον του Θεού με αίσθηση αληθείας.
Η Αγία Γραφή μαρτυρεί ότι η δικαίωση δεν απορρέει από την σύγκριση με τους άλλους, αλλά από την ταπείνωση που γεννά η αυτογνωσία. Ο άνθρωπος που γνωρίζει τα τραύματα της ψυχής του παύει να κατηγορεί τον πλησίον και στρέφεται προς την θεραπεία. Όπως διδάσκει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, η υπερηφάνεια ακυρώνει ακόμη και τα μεγαλύτερα έργα αρετής, ενώ η ταπείνωση καθαγιάζει και την πιο απλή επίκληση του θείου ελέους. Η προσευχή του Τελώνου γίνεται πρότυπο πνευματικής ζωής, διότι δεν στηρίζεται στην αυτάρκεια αλλά στην φιλανθρωπία του Θεού.
Το αληθινό νόημα της ταπείνωσης δεν είναι η εξωτερική ταπείνωση του λόγου, αλλά η εσωτερική μεταμόρφωση του νου. Ταπείνωση σημαίνει να βλέπει ο άνθρωπος την αλήθεια του χωρίς απελπισία, διότι η ελπίδα πηγάζει από το έλεος του Θεού. Η Εκκλησία μας παραδίδει την κατανυκτική ευχή που αποκαλύπτει την ουσία της πνευματικής καθάρσεως
Κύριε καὶ Δέσποτα τῆς ζωῆς μου, πνεῦμα ἀργίας, περιεργείας, φιλαρχίας καὶ ἀργολογίας μή μοι δῷς. Πνεῦμα δὲ σωφροσύνης, ταπεινοφροσύνης, ὑπομονῆς καὶ ἀγάπης, χάρισαί μοι τῷ σῷ δούλῳ. Ναί, Κύριε Βασιλεῦ, δώρησαί μοι τοῦ ὁρᾶν τὰ ἐμὰ πταίσματα, καὶ μὴ κατακρίνειν τὸν ἀδελφόν μου, ὅτι εὐλογητὸς εἶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Η ευχή αυτή εκφράζει την βαθύτερη θεραπεία της ψυχής. Ο άνθρωπος δεν ζητεί πλέον να φανεί δίκαιος, αλλά να καθαρθεί από τα πάθη που σκοτίζουν τον νου. Η φιλαρχία και η κενοδοξία αποτελούν ρίζες υπερηφανείας, διότι οδηγούν τον άνθρωπο να αναζητεί την δικαίωση στον εαυτό του και όχι στον Θεό. Η ταπεινοφροσύνη όμως γεννά την ειρήνη της καρδιάς και ανοίγει τον δρόμο της θείας κοινωνίας. Όταν ο άνθρωπος μάθει να βλέπει τα δικά του πταίσματα, παύει να κατακρίνει τον πλησίον και εισέρχεται στο μυστήριο της αγάπης.
Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος διδάσκει ότι η ταπείνωση είναι ένδυμα της θεότητος, διότι ο ίδιος ο Χριστός εταπείνωσε εαυτόν μέχρι θανάτου. Η μίμηση της ταπεινώσεως του Χριστού δεν αποτελεί απλή ηθική προσπάθεια, αλλά συμμετοχή στην ζωή της χάριτος. Η προσευχή γίνεται τότε ζωντανή σχέση, όχι λόγος που απευθύνεται στον εαυτό, αλλά διάλογος με τον Θεό. Όταν η καρδιά παύσει να συγκρίνει, αρχίζει να αγαπά. Όταν παύσει να υπερηφανεύεται, αρχίζει να θεραπεύεται.
Η παραβολή του Τελώνου και του Φαρισαίου καλεί κάθε πιστό να εξετάσει το βάθος της προσευχής του. Δεν αρκεί η εξωτερική ακρίβεια της ευσεβείας, αλλά απαιτείται αλήθεια καρδίας. Η ταπείνωση δεν μειώνει τον άνθρωπο, αλλά τον ελευθερώνει από το βάρος της αυταρέσκειας. Εκεί όπου υπάρχει συντριβή, εκεί γεννάται η ελπίδα της σωτηρίας. Εκεί όπου υπάρχει αυτογνωσία, εκεί ενεργεί η χάρις του Θεού.
Η προσευχή που πηγάζει από ταπείνωση γίνεται θύρα φωτός, διότι οδηγεί τον άνθρωπο από την αυτοδικαίωση στην κοινωνία με τον Θεό.
Παραπομπές και πηγές
Αγία Γραφή Λουκάς 18,10-14
Ψαλμοί Δαυίδ 50,12 και 50,19
Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος Ομιλία εις τον Τελώνην και Φαρισαίον
Άγιος Ισαάκ ο Σύρος Λόγοι Ασκητικοί
Ιερό Πηδάλιον Περί μετανοίας και ταπεινώσεως
Η ταπείνωση ανοίγει τον ουρανό μέσα στην καρδιά του ανθρώπου.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.