Η Χάρη αναπαύεται εκεί όπου σωπαίνει η υπερηφάνεια.

Εκεί όπου συντρίβεται το είδωλο του εαυτού

Πρόσεξε την καρδιά.

«Θυσία τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον· καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει».

Ψαλμός 50, 19,

Μπορεί να εισέρχεται στον ναό, να νηστεύει, να προσεύχεται, να ελεεί και να ομιλεί για τον Θεό, ενώ βαθιά μέσα της έχει στήσει έναν μικρό, αθέατο θρόνο για τον εαυτό της. Η υπερηφάνεια δεν εμφανίζεται πάντοτε με θόρυβο. Κάποτε φορεί το ένδυμα της ευσεβείας, κρύβεται πίσω από τα κατορθώματα και ψιθυρίζει στον άνθρωπο ότι έγινε καλύτερος από τους άλλους.

Τότε η αρετή παύει να είναι καρπός ευγνωμοσύνης και κινδυνεύει να γίνει αφορμή κενοδοξίας. Ο άνθρωπος αρχίζει να μετρά τις προσευχές του, να θυμάται τις θυσίες του, να συγκρίνει τον αγώνα του και να αναζητεί, έστω κρυφά, δικαίωση, αναγνώριση και έπαινο. Δεν βλέπει πλέον τη Χάρη που τον στήριξε· βλέπει μόνο τον εαυτό του που αγωνίστηκε.

Όμως η αληθινή πνευματική ζωή δεν αρχίζει όταν ο άνθρωπος θαυμάσει όσα κατόρθωσε. Αρχίζει όταν αντικρίσει, χωρίς δικαιολογίες, όσα ακόμη τον χωρίζουν από τον Χριστό.

Η ταπείνωση δεν είναι περιφρόνηση του ανθρώπου ούτε άρνηση των χαρισμάτων που του έδωσε ο Θεός. Είναι η αλήθεια της ψυχής ενώπιον του Δημιουργού της. Είναι να γνωρίζεις ότι κάθε καλό προέρχεται από Εκείνον, ότι χωρίς τη Χάρη Του δεν μπορείς να θεραπεύσεις ούτε ένα πάθος και ότι ακόμη και η προθυμία του αγώνα χρειάζεται τη δική Του ενίσχυση.

Μήπως αγαπούμε περισσότερο την εικόνα του ευσεβούς ανθρώπου παρά την ίδια τη μετάνοια;

Ο Φαρισαίος είχε έργα, αλλά τα μετέτρεψε σε καθρέπτη αυτοθαυμασμού. Ο Τελώνης δεν είχε να παρουσιάσει τίποτε· είχε μόνο μία συντετριμμένη καρδιά και μία κραυγή ελέους. Ο ένας απαρίθμησε τις αρετές του και έμεινε μόνος με αυτές. Ο άλλος ομολόγησε την αμαρτία του και συνάντησε τη φιλανθρωπία του Θεού.

Δεν μας σώζει ο κατάλογος των κατορθωμάτων μας. Μας σώζει ο Χριστός μέσα στην Εκκλησία Του, όταν εμείς επιστρέφουμε με πίστη, μετάνοια, ταπείνωση και αληθινό αγώνα. Η εξομολόγηση δεν είναι μία τυπική απαρίθμηση σφαλμάτων· είναι το άνοιγμα της πληγωμένης καρδιάς ενώπιον του Θεού, μέσα στο Μυστήριο της Εκκλησίας. Η προσευχή δεν είναι επίδειξη ευσεβείας· είναι κραυγή ανάγκης. Η Θεία Κοινωνία δεν είναι επιβράβευση των αναμαρτήτων· είναι Δώρο ζωής, στο οποίο προσερχόμαστε με μετάνοια, προετοιμασία, φόβο Θεού και την καθοδήγηση της Εκκλησίας.

Οι αρετές δεν είναι παράσημα που κρεμά ο άνθρωπος επάνω του. Είναι καρποί της ενεργού Χάριτος του Θεού μέσα σε μια καρδιά που αγωνίζεται, υπακούει, μετανοεί και δεν οικειοποιείται τα δώρα Του. Όταν η αρετή ζητεί χειροκρότημα, κινδυνεύει να χάσει το άρωμα της Χάριτος. Όταν όμως κρύβεται με ταπείνωση, γίνεται σιωπηλή ευλογία για όσους πλησιάζουν.

Στάσου για λίγο μπροστά στην ορθόδοξη εικόνα του Εσταυρωμένου. Εκεί σωπαίνουν οι συγκρίσεις. Εκεί δεν υπάρχει χώρος για αυτοδικαίωση. Εκεί αποκαλύπτεται ότι ο Υιός του Θεού ταπεινώθηκε για να θεραπεύσει τη δική μας υπερηφάνεια, υπέμεινε τον Σταυρό για να μας ελευθερώσει από την αμαρτία και ανέστη για να μας χαρίσει ζωή που δεν μπορεί να αποκτήσει ο άνθρωπος μόνος του.

Μη ζητείς, λοιπόν, από τον Θεό να σε κάνει σπουδαίο στα μάτια των ανθρώπων. Ζήτησέ Του να σου δείξει την κρυμμένη υπερηφάνεια, να σου χαρίσει συντριβή χωρίς απόγνωση, αυτογνωσία χωρίς απελπισία και μετάνοια που γεννά υπακοή, προσευχή και ειρήνη.

Πες Του ήσυχα:

«Κύριε Ιησού Χριστέ, μη με αφήσεις να θαυμάζω ό,τι καλό έδωσες Εσύ. Δείξε μου την ασθένειά μου, σκέπασε την αδυναμία μου και δίδαξέ με να αποδίδω σε Σένα κάθε αγαθό».

Διότι ο άνθρωπος δεν ανεβαίνει προς τον Θεό υψώνοντας τον εαυτό του· πέφτει μετανοημένος στα πόδια του Χριστού, και τότε τον σηκώνει η Χάρη.

Η Χάρη αναπαύεται εκεί όπου σωπαίνει η υπερηφάνεια.

Σπάσε την κρυφή υπερηφάνεια

Η συντριβή γεννά αρετές

Χωρίς Χριστό, δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτε...

«Πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται, ὁ δὲ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται».

Κατά Λουκάν 18, 14.

Η ταπεινοφροσύνη δεν αποτελεί ανθρώπινο κατόρθωμα που προσφέρεται για αυτοθαυμασμό, αλλά βαθιά γνώση της προσωπικής ασθενείας και της απείρου ευσπλαχνίας του Θεού. Ο άνθρωπος δεν αποδίδει στον εαυτό του το καλό, δεν λησμονεί τις πτώσεις του και δεν μετρά την πνευματική του κατάσταση συγκρινόμενος με τους άλλους.

Ὅσιος Ἰωάννης ὁ Σιναΐτης, Κλίμαξ, Λόγος ΚΕ΄, Περὶ ταπεινοφροσύνης.