Η λέξη αμαρτία σημαίνει σφάλμα στην αρχαία ελληνική γλώσσα. Αυτό
σημαίνει και στους ορθόδοξους αγίους: ένα λάθος, που εμποδίζει τον
άνθρωπο να γίνει θεός. Μόνο στη δυτική Ευρώπη η αμαρτία θεωρήθηκε
έγκλημα που πρέπει να τιμωρηθεί (και η Εκκλησία εκεί κατάντησε ένας
σκληρός θεσμός εξουσίας, ιδίως κατά το Μεσαίωνα).
Στην
ορθόδοξη παράδοση η αμαρτία θεωρήθηκε μια ασθένεια που ο άνθρωπος
καλείται να τη θεραπεύσει ο ίδιος με τη μετάνοια (= μεταβολή του νου,
δηλαδή αλλάζοντας μυαλά).
Σκοπός της θεραπείας
αυτής δεν είναι η απλή αποφυγή «αμαρτωλών πράξεων», αλλά κάτι πολύ πιο
ριζικό: η κάθαρση της καρδιάς από τα πάθη, δηλαδή από τις ριζωμένες
εκείνες ιδέες ή συνήθειες, που τραβούν τον άνθρωπο στην αμαρτία ξανά και
ξανά. Τέτοια πάθη είναι η φιλαργυρία, η φιληδονία, η φιλαυτία, η
φιλαρχία κ.τ.λ. (βλ. παρακάτω αναλυτικότερα).
Η Εκκλησία, με το θεσμό
του πνευματικού πατέρα (εξομολόγου, αλλά και γενικά πνευματικού
διδασκάλου, άντρα και γυναίκας), δεν εξαναγκάζει τον άνθρωπο σε
μετάνοια, απλώς βρίσκεται εδώ για να βοηθήσει τον άνθρωπο, αν αυτός το
θέλει, να θεραπευτεί από τα απίστευτα ψυχικά τραύματα που του προκαλεί η
ασθένεια που ονομάζεται αμαρτία.
Μόνον όταν η Εκκλησία λειτουργεί ως
θεραπευτήριο ψυχών, τότε είναι αληθινά ορθόδοξη Εκκλησία. Σε κάθε άλλη
περίπτωση, οι άνθρωποι που υποτίθεται ότι τη στελεχώνουν είναι οι ίδιοι
ασθενείς και η Εκκλησία δε μπορεί να λειτουργήσει σωστά –δε θεραπεύει.
Γι’
αυτό σήμερα, που ο άνθρωπος νιώθει άρρωστος ψυχικά, είναι της μόδας τα
διάφορα συστήματα ανατολικής θρησκευτικότητας (π.χ. ινδικής), αλλά και
δυτικής (διάφορες προτεσταντικές ομάδες «χαρισματούχων»), που του
υπόσχονται ότι θα τον βοηθήσουν να ξαναβρεί την ηρεμία του, τη γαλήνη,
την ισορροπία, την αρμονία, την «ανώτερη συνειδητότητά του»… Μόνο που
και τότε ακόμη, κατά την ορθόδοξη ανθρωπολογία, ο άνθρωπος δεν έχει
θεραπευτεί, απλώς έχει πάρει ένα «παυσίπονο», που μπορεί να έχει και
παρενέργειες γι’ αυτόν. Η θεραπεία που προτείνει η ορθοδοξία δεν είναι
κάτι απ’ όλα αυτά, αλλά κάτι πολύ πιο πέρα: η θέωση.
Κάποια ανατολικά
συστήματα διαλογισμού κ.τ.λ. μιλούν και για θέωση: «να βρει ο άνθρωπος
τη θεϊκή σπίθα που έχει μέσα του, να πιστέψει στον εαυτό του, να κάνει
θετικές σκέψεις, κι έτσι θα γίνει θεϊκός». Αντίθετα, για τους αγίους της
ορθοδοξίας η θέωση δε μπορεί να πετύχει παρά με την ένωση αγάπης με τον
Τριαδικό Θεό –που σημαίνει και ένωση αγάπης με όλα τα άλλα πλάσματα του
κόσμου, αφού ο Τριαδικός Θεός είναι Θεός της Αγάπης. Αν ο άνθρωπος δεν
ενωθεί με το Θεό, μπορεί να νομίζει ότι έχει γίνει θεός, αλλά στην
πραγματικότητα παραμένει σε κατάσταση γήινη, άρα ασθενής.
Όμως,
για να ενωθεί με το Θεό, είναι απαραίτητη η κάθαρση από τα πάθη, που θα
του επιτρέψει να ελαττώσει την αγάπη του προς τον εαυτό του και να
αυξήσει την αγάπη του προς το Θεό και τους άλλους. Αυτό φυσικά διδάσκουν
οι δικοί μας θεραπευτές, οι άγιοι, που έχουν πρώτα θεραπευτεί οι ίδιοι.
Το διδάσκουν χωρίς να παίρνουν χρήματα ή οπαδούς γι’ αυτό. Δικαίωμά μας
είναι αν θα τους εμπιστευτούμε ή όχι.
Μπορεί να μην τους
εμπιστευόμαστε παρά μόνο όταν κάνουμε βόλτα σε άλλα συστήματα. Εκεί
μπορεί να νομίσουμε ότι θεραπευτήκαμε και να καθίσουμε για τα καλά, να
μην ξαναπλησιάσουμε την ορθοδοξία. Μπορεί να θεωρήσουμε κατάσταση υγείας
την αθεΐα, τη γνώση, την τέχνη, πνευματικές καταστάσεις που μας
φαίνονται «τέλειες» ή να εξαπατηθούμε και να νομίσουμε ότι δεν υπάρχει
τέλειο, άρα καλά είμαστε εδώ, ασθενείς, αλλά «φυσιολογικοί» (τότε δεν
έχουμε σπουδάσει τους αγίους και δεν ξέρουμε τη δική τους φυσιολογική
κατάσταση).
Μπορεί όμως να διαπιστώσουμε με πόνο ότι δεν βρήκαμε τη
θεραπεία. Και τότε ακόμη, έστω κι αν είμαστε γέροι, έστω κι αν είμαστε
ψυχικά και σωματικά ερείπια, ακόμη κι αν έχουμε κάνει κακό στον εαυτό
μας και σε άλλους, δεν είναι αργά. Σας παρακαλώ να θυμάστε ότι δεν είναι
αργά. Η θεραπεία –η μετάνοια και η αγάπη– είναι πάντα εδώ και μας
περιμένει. Και είναι εύκολη. Ξεκινάει δύσκολα, γιατί πρέπει να
«νεκρώσουμε» το μέχρι τώρα λανθασμένο τρόπο ζωής μας, αλλά είναι σα
μητρικό χάδι, που δεν τιμωρεί, αλλά ξεκουράζει. Η αμαρτία τιμωρεί, όχι η
αγάπη –και ο Θεός είναι η αγάπη.
Ορισμός της αμαρτίας