Για το ότι πρέπει να μεμφόμαστε τον εαυτό μας Λόγος του Αββά Δωροθέου

Ας ερευνήσουμε, αδελφοί, ένα πράγμα που πολλές φορές συμβαίνει στη ζωή μας. Μερικές φορές ο άνθρωπος ακούει έναν προσβλητικό λόγο και τον προσπερνά σχεδόν ατάραχος, σαν να μην άκουσε τίποτε. Άλλοτε όμως, όταν ακούσει τον ίδιο ακριβώς λόγο, αμέσως ταράζεται και πληγώνεται βαθιά. Ποια είναι η αιτία αυτής της διαφοράς;

Δεν υπάρχει μία μόνο αιτία. Υπάρχουν πολλές, αλλά υπάρχει και μία που θα μπορούσε να ονομαστεί μητέρα όλων των άλλων. Συμβαίνει, για παράδειγμα, ο άνθρωπος να βρίσκεται σε προσευχή ή να μελετά νοερά τα πνευματικά πράγματα και να βρίσκεται σε ειρηνική κατάσταση ψυχής. Τότε, ακόμη κι αν ακούσει κάποιον να τον προσβάλλει, σηκώνει τον αδελφό και τα λόγια του χωρίς ταραχή.

Άλλοτε πάλι συμβαίνει να έχει συναισθηματική προσκόλληση σε κάποιον άνθρωπο και γι’ αυτό υπομένει τις δυσκολίες που προέρχονται από αυτόν χωρίς να θλίβεται. Υπάρχει ακόμη και άλλη περίπτωση. Μπορεί κανείς να έχει τόσο κακή ιδέα για κάποιον, ώστε να τον περιφρονεί και να μην τον υπολογίζει καθόλου ως άνθρωπο. Τότε δεν καταδέχεται ούτε να μιλήσει για αυτόν ούτε για όσα λέει και κάνει.

Για να κατανοηθεί καλύτερα αυτό, αναφέρεται ένα περιστατικό που συνέβη σε ένα κοινόβιο. Πριν φύγει από εκεί ο Αββάς Δωρόθεος, παρατηρούσε έναν αδελφό που ποτέ δεν ταρασσόταν ούτε στενοχωριόταν με κανέναν. Κι όμως πολλοί αδελφοί τον ύβριζαν με διάφορους τρόπους και τον προκαλούσαν. Εκείνος όμως δεχόταν όσα του έλεγαν σαν να μην τον ενοχλούσε κανείς.

Ο Αββάς Δωρόθεος θαύμαζε πάντοτε αυτή τη μεγάλη ανεξικακία και ήθελε να μάθει με ποιον λογισμό είχε αποκτήσει μια τέτοια αρετή. Μια ημέρα τον κάλεσε ιδιαιτέρως, του έβαλε μετάνοια και τον παρακάλεσε να του φανερώσει τι σκέφτεται μέσα στην καρδιά του όταν τον υβρίζουν ή τον κάνουν να υποφέρει, ώστε να δείχνει τόση μακροθυμία.

Ο αδελφός, με απλότητα και χωρίς επιτήδευση, του απάντησε. Συνήθισα να φυλάγομαι από αυτούς τους ανθρώπους και δέχομαι όσα μου κάνουν, όπως ακριβώς δέχονται τα δυνατά και γεροδεμένα σκυλιά τα βασανιστήρια από τα τυραννικά αφεντικά τους.

Όταν ο Αββάς Δωρόθεος άκουσε αυτή την απάντηση, έσκυψε το κεφάλι του και είπε μέσα του. Βρήκε τον δρόμο του ο αδελφός. Έπειτα σταυροκοπήθηκε και έφυγε, παρακαλώντας τον Θεό να σκεπάζει και εκείνον και τον ίδιο.

Μέσα από αυτό γίνεται φανερό πόσο αναγκαίο είναι ο άνθρωπος να κατηγορεί τον εαυτό του και να μη ρίχνει την ευθύνη στους άλλους. Όποιος μάθει να μεμφθεί τον εαυτό του βρίσκει την ειρήνη της καρδιάς, διότι η ταπείνωση διώχνει την ταραχή, ενώ η αυτοδικαίωση γεννά την οργή και τη σύγχυση. Έτσι η ψυχή οδηγείται σιγά σιγά στη μακροθυμία, στην ανεξικακία και στη γνήσια ειρήνη που χαρίζει ο Θεός στους ταπεινούς.

Η αληθινή ειρήνη της καρδιάς γεννιέται όταν ο άνθρωπος παύει να κατηγορεί τους άλλους και στρέφει το βλέμμα του στον εαυτό του. Τότε η ταπείνωση γίνεται δρόμος σωτηρίας και η υπομονή γίνεται δύναμη της ψυχής. Έτσι ο άνθρωπος μαθαίνει να σηκώνει τον αδελφό του, να συγχωρεί και να προχωρεί με ειρήνη στον δρόμο του Θεού.

Όταν η καρδιά μάθει να κατηγορεί τον εαυτό της, τότε παύει να ταράζεται από τους ανθρώπους. Τότε η ψυχή βρίσκει ανάπαυση και ο άνθρωπος προχωρεί προς τον Θεό με πραότητα, μακροθυμία και εσωτερική ειρήνη.

Ας γίνει αυτός ο λόγος αφορμή για μνήμη ταπεινώσεως και αυτοελέγχου, ώστε η καρδιά να μάθει να βρίσκει την ειρήνη που γεννιέται από την αληθινή μετάνοια.

Ένας λόγος που θυμίζει ότι η ειρήνη της καρδιάς αρχίζει από τη στιγμή που ο άνθρωπος παύει να κατηγορεί τους άλλους και μαθαίνει να εξετάζει πρώτα τον εαυτό του.