«Κύριε, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, ἐνώτισαι τὴν δέησίν μου» (Ψαλμός 142,1). Η προσευχή δεν είναι ανθρώπινη επινόηση ούτε θρησκευτική τεχνική, αλλά ζωντανή σχέση προσώπου προς Πρόσωπο. Δεν είναι κατάλογος αιτημάτων ούτε λόγος μηχανικός που επαναλαμβάνεται χωρίς συντριβή καρδίας. Ο Θεός δεν καλείται να υπηρετήσει τις επιθυμίες μας, αλλά να θεραπεύσει την ύπαρξή μας. Όπως διδάσκει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, η προσευχή δεν είναι υπόθεση πολλών λέξεων αλλά καθαρότητας ψυχής, διότι «ου το πλήθος των λόγων εισακούεται, αλλά η θερμότης της καρδίας».
Η προσευχή δεν είναι στιγμιαία κίνηση πανικού ούτε ανάγκη που γεννάται μόνο όταν δοκιμάζεται ο άνθρωπος. Ο άνθρωπος που θυμάται τον Θεό μόνο στον πόνο, μοιάζει με εκείνον που αναζητά το φως μόνο όταν πέσει στο σκοτάδι, ενώ το φως υπήρχε πάντοτε. Η Εκκλησία διδάσκει ότι η προσευχή είναι τρόπος ζωής, διαρκής αναφορά του νου προς τον Θεό, «αδιαλείπτως προσεύχεσθε» (Α΄ Θεσσαλονικείς 5,17), ώστε κάθε στιγμή να γίνεται τόπος συναντήσεως της χάριτος.
Δεν είναι θεατρική ευσέβεια ούτε επίδειξη πνευματικότητας. Όταν ο άνθρωπος προσεύχεται για να φανεί, ήδη έχασε τον καρπό της προσευχής. Ο ίδιος ο Κύριος προειδοποιεί «σὺ δὲ ὅταν προσεύχῃ, εἴσελθε εἰς τὸ ταμεῖόν σου» (Κατά Ματθαίον 6,6), διότι η αληθινή προσευχή γεννιέται στην ταπείνωση και τρέφεται από τη σιωπή. Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος διδάσκει ότι προσευχή είναι η εγκατάλειψη κάθε λογισμού και η παράδοση της καρδιάς στην παρουσία του Θεού, όπου ακόμη και τα δάκρυα γίνονται θεολογία.
Η προσευχή δεν είναι φυγή από την πραγματικότητα, αλλά είσοδος στην αλήθεια της ύπαρξης. Ο άνθρωπος δεν κρύβει τον πόνο του από τον Θεό, αλλά τον προσφέρει ως πληγή που ζητά θεραπεία. Στις Πράξεις των Αποστόλων βλέπουμε την Εκκλησία να προσεύχεται μέσα σε διωγμούς και θλίψεις, και «ἐσαλεύθη ὁ τόπος… καὶ ἐπλήσθησαν πάντες Πνεύματος Ἁγίου» (Πράξεις 4,31). Η προσευχή δεν αφαιρεί τον σταυρό, αλλά δίνει δύναμη να τον σηκώσει ο άνθρωπος με ελπίδα Αναστάσεως.
Η αληθινή προσευχή γεννιέται όταν ο άνθρωπος παύει να στηρίζεται στην αυτάρκειά του. Όταν οι λέξεις λιγοστεύουν και η καρδιά στέκεται γυμνή ενώπιον του Θεού, τότε αρχίζει ο διάλογος της σωτηρίας. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς διδάσκει ότι η προσευχή είναι ένωση του νου με την καρδιά, ώστε όλη η ύπαρξη να γίνει επίκληση του θείου ονόματος. Εκεί η σιωπή δεν είναι απουσία λόγου αλλά πληρότητα παρουσίας.
Ο άνθρωπος που προσεύχεται δεν προσποιείται. Δεν κρύβεται πίσω από τύπους ούτε στηρίζεται σε εξωτερικές μορφές. Προσέρχεται όπως είναι, με αδυναμία, κόπο, αμφιβολία, ακόμη και με πτώση. Και μέσα σε αυτή την απλότητα, ανακαλύπτει ότι ο Θεός δεν ζητά τελειότητα, αλλά αλήθεια. «Θυσία τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον» (Ψαλμός 50,19). Η καρδιά που συντρίβεται από ταπεινή επίγνωση γίνεται κατοικητήριο της χάριτος.
Η προσευχή είναι επιστροφή στην πατρική οικία, είναι η μνήμη της σχέσεως που ποτέ δεν έπαψε να υπάρχει. Είναι η στιγμή όπου ο άνθρωπος παύει να αγωνίζεται μόνος και εμπιστεύεται τον εαυτό του στο έλεος του Θεού. Τότε η ύπαρξη φωτίζεται από ειρήνη που δεν εξαρτάται από τις περιστάσεις, διότι «ὁ Κύριος ἐγγύς τοῖς συντετριμμένοις τὴν καρδίαν» (Ψαλμός 33,19).
Κύριε Ιησού Χριστέ, Εσύ που γνωρίζεις την αδυναμία της καρδιάς και τα κρυφά βάθη του ανθρώπου, δίδαξέ με να προσεύχομαι όχι με λόγια πολλά, αλλά με πνεύμα ταπεινό και αληθινό. Φώτισε τον νου μου να επιστρέφει πάντοτε σε Σένα, λύτρωσε την καρδιά μου από την σκληρότητα και χάρισε μου συντριβή που γεννά ελπίδα. Όταν δεν έχω λόγια, γίνε Εσύ ο λόγος μου. Όταν δεν έχω δύναμη, γίνε Εσύ η δύναμή μου. Δίδαξέ με να στέκομαι ενώπιόν Σου με εμπιστοσύνη, ώστε κάθε ανάσα να γίνεται δοξολογία και κάθε σιωπή κοινωνία της χάριτός Σου. Αμήν.
Όταν η καρδιά σιωπά, ο Θεός μιλά.
Ψαλμοί 33,19 · 50,19 · 142,1
Κατά Ματθαίον 6,6
Α΄ Θεσσαλονικείς 5,17
Πράξεις Αποστόλων 4,31
Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Περί Προσευχής
Ισαάκ ο Σύρος, Λόγοι Ασκητικοί
Γρηγόριος Παλαμάς, Υπέρ των ιερώς ησυχαζόντων
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.